موسیقی و آهنگ کلام در سوره نجم

16 مارس

شهید سید قطبسوره نجم به طورکلی انگار یک منظومه موسیقی آسمانی است. آهنگین و نغمهدار است. نغمهها و آواهایش در ساختار واژگانی سوره طنینانداز است، همانگونه که در فاصلههای هماهنگ و قافیهدار آن طنینانداز است. این نغمه و آوا در این سوره به طور کلی دیده و شنیده میشود. در برخی از موارد، نغمه و آوا آشکارا مقصود و مراد است. گاهی واژهای اضافه میگردد، وگاهی قافیهای برگزیده میشود، تا نغمهپردازی درست و سالم بماند، و آهنگ و نوا با دقت طنینانداز گردد، بدون اینکه خلل و زیانی برسد به معنی مراد و مقصـودی که سوره آن را در روندگفتار اداء میکند و آن را برعهده دارد. این هم سرشت تعبیر قرآنی وکلام ربانی است. مثل این سخن:
(أَفَرَأَيْتُمُ اللاتَ وَالْعُزَّى . وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الأخْرَى ).
آیا چنین میبینید (و اینگونه معتقدید) که لات، و عزی، و منات، سومـين بت دیگر (معبود شما و دختران خدایند، و دارای قدرت و عظمت میباشند؟!). (نعم/19و20)
اگر میفرمود: « وَمَنَاةَ الأخْرَى » وزن درهم میشکست.و اگر تنها میفرمود: « وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ » آهنگ قافیه از میان میرفت. هر واژهای ارزش و جایگاه خود را در معنی عبارت دارد. با وجود این، وزن و قافیه نیز مورد نظر است. برای مثال واژه «اذن» در دو آیه بعد از آن را در نظر داشته باشید:
(أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الأنْثَى . تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَى ).
آیا پسر مال شما باشد، و دختر مال خدا؟! (درحالی که به گمان شما دختران کم ارزشتر از پسرانند؟!). در این صورت، این تقسیم ظالمانه وستمگرانهای است. (نجم/ 21و22)
واژه «اذن» برای رعایت وزن ضروری است. هر چند – گذشته از این – یک هدف هنری را درعبارت اداء میکند . وبه همین منوال و روال .
این آهنگ و نوا دارای نوعی موسيقی ویژه است. نوعیکه در آن خـیزش و ریزش دیده میشود، به ویژه در بند نخستین و در بند واپسین سوره. این نوع موسيقی ویژه، با موج زدنها و شرشرهائیکه دارد هماهنگ با تصویرها وسایهروشنهای دلگشائی است که در بند نخستین روان می‏‎گردد و بال و پرزنان به پیش میرود، و در بند واپسین با معانی و مفاهیم و پسودههای آسمانی همنوا و همآوا می‏‎گردد، و در بندهای میان بند نخستین و بند واپسین، در فـضا و موضوع نزدیک بدان دو است.
تصویرها و سایهروشنها در بند نخستین، با جولانگاه آسمانیای پرتوافکن میگردد که رخدادهای نورانی و صحنههای ربانی در آن به وقوع میپیوندد و این بند آنها را ردیف میکند و به صف میزند. و با حرکتها و جنبشهای خوشایند روحالامین یعنی جبرئیل، آراسته و پیراسته میشود، بدانگاهکه او جلو دیدگان پیغمبر بزرگوار (ص)نمایان و پدیدار میگردد . تصویرها و سایهروشنها و جنبشها و صحنهها و فضای روحانی همراه، از آن آهنگ تعبیرگر و نوای بیانگرکمک می‏‎گیرد و بدان همکمک میدهد، و با آن میآمیزد و همـاهنگ میگردد، و در آن با آوا و نوای همآوا و نغمهپرداز شگفت و شگرفی، جلوهگر و پدیدار میآید و دل از دست میرباید.
آنگاه آن بوی خوش، سـراسر فضای سـوره را فرا ميگیرد، و آثار خود را در بندهای پیاپی خویش برجای می‏‎گذارد، تا بـدانجا که سـوره با آهنگ الهام بخش شدید و بسیار موثری که به ژرفاهای دلها میخزد پایان میپذیرد، آهنگی که از آن هر ذرهای از همی انسان به لرزه میافتد و به تکان درمیآید و هــمراه با آن بال و پرمیگیرد و بدان پاسخ و لبیک می‏‎گوید .

نوشته: شهید سید قطب

ترجمه: دکتر مصطفی خرمدل

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: