امام حسن البنا و تصوف

22 اوت
شايدمفيدباشدكه دراين خاطرات، شمه اي راجع به تصوف وطريقت درتاريخ دعوت اسلامي بيان كنم كه البته اين بيان به صورت تحقيق ياتعمق درمعاني اصطلاحي نخواهدبود بلكه خاطرات واحساساتي است كه بدون اختياربه رشته ي تحرير درمي آيند. اگراين نوشته هاصواب باشند خداوندراسپاس مي گويم واگرغيرازاين بود، خدامي داند كه من قصدخيرداشتم وهمه ي امورقبلي وبعدي به خداوندبازمي گردد.
هنگامي كه آباداني دولت اسلامي دراوايل قرن اول گسترش يافت وفتوحات آن زيادترگرديد ودنيا ازهرسو به مسلمانان روي آورد وهرنوع ثمراتي نصيب آنان شد بنحوي كه خليفه ي آنان به ابرهاي آسمان مي گفت چه درشرق باشي وچه درغرب بالاخره باران تونصيب خراج من خواهدشد. درآن هنگام طبيعي بود كه مسلمانان روي به دنيا بياورند وازنعمات آن بهره جويند وازثمرات وخيرات آن استفاده بكنند كه اين كار گاهي امساك وگاهي بااسراف صورت مي گرفت. طبيعي است كه دربرابر چنين تحول اجتماعي  يعني ازصرفه جويي دوران پيغمبر تازندگي توأم بارفاه دوران هاي بعد، مردان عالم وصالحي برخيزند تامردم رابه زهددرمتاع روبه زوال زندگي دعوت كنند وآنانرا به متاع جاويدان آخرت يادآور سازند : » وان الدارالآخرة لهي الحيوان لوكانوايعلمون » اولين كسي كه اين دعوت راشروع كرد ، حسن بصري است ودرپي اوبسياري ديگر ازدعوتگران صالح همان راه را طي كردند وازاين رو طائفه اي از مردم به اين امرمعروف شدند كه مردم رابه ذكرخدا وروز قيامت وزهد دردنيا وتربيت نفس به اطاعت خدا وتقوا دعوت كنند.
اين طريق نيز مانند ساير معارف اسلامي دستخوش تحول گرديد وبه صورت علمي درآمد كه رفتارانسان را منظم مي كند وراهي اززندگي رابيان مي كند كه مراحل آن عبارت ازذكروعبادت وشناخت الله وپايان آن وصول به بهشت وكسب رضاي خداست. شكي نيست كه اين بخش ازعلم تصوف كه آن را« علوم تربيت وسلوك » مي نامم برخاسته از اسلام خالص است وبلا شك صوفي ها درعلاج ودرمان نفس ورفع مقام آن به درجه اي رسيده اند كه سايرمربيان نتوانسته اند به آن نايل شوند. همچنين شكي نيست كه آنهايك روش عملي دراداي فرايض الهي ودوري ازمنكرات ومحرمات براي مردم ارائه دادند ؛ گرچه اين روش دربسياري از موارد بدون مبالغه نبوده است مانند مبالغه درسكوت وگرسنگي وشب زنده داري وعزلت. البته تمام اين مواردريشه دردين دارند چرا كه سكون ريشه ي آن خودداري ازپرحرفي وگرسنگي ريشه ي آن داوطلب شدن براي روزه وشب زنده داري ريشه ي آن درقيام شب وعزلت ريشه ي آن دردفع آزار واذيت ازنفس ولزوم حفاظت آن است. البته اگرتطبيق عملي اين موارد به همان حدودي باشد كه شرع مقرركرده است بسيارنافع وپرخير خواهدبود. ليكن انديشه ي صوفيگري درمرز علم سلوك وتربيت متوقف نگرديد كه اگردرهمان حدهم متوقف مي شد هم براي آن خوب بود وهم براي مردم ، ليكن پس ازعصوراوليه ازآن حدگذشت وبه تجزيه وتحليل ذوق وعلايق پرداخت وآن راباعلوم فلسفه ومنطق وميراثهاي امت هاي قبلي وافكارآنها ممزوج ساخت ودين راباغيردين آميخت وروزنه هاي وسيعي براي هرزنديق وملحد وفاسدالرأي وعقيده گشودتابه نام تصوف ودعوت به زهد وقناعت از اين در وارد شوند. وضع طوري شد كه هرچه دراين مورد نوشته ياگفته شود بايد موردنظر دقيق مطلعين درامردين وعلاقه مندان به صفا وخلوص آن قرار گيرد.
سپس دوران تشكيلات عملي اين انديشه فرارسيد وگروههاي صوفيه وطوايف آنها هركدام براساس روش تربيتي مخصوص خود تشكيل گرديد وازآن پس سياست وارداين ميدان شد ، تابه هنگام نياز ازاين تشكيلات استفاده شودوگاهي اين طوايف به صورت تشكيلات نظامي قوام يافت وبرخي ديگر به صورت جمعيت هاي خاصي درآمدند . تااين كه امروزه به صورتي درآمدكه نشانه اي ازرنگ هاي مختلف اين تاريخ طولاني داردكه مشايخ طريقت ورجال وپيران فعلي آن درمصر ، نمونه اي ازآن به شمارمي روند.
شكي نيست كه تصوف وطريقت ازمهمترين عوامل نشر اسلام دربسياري ازكشورها وگسترش آن به مناطق دورجهان مانند نواحي مختلف افريقا وبسياري ازمناطق آسيابوده است به طوري كه اگراين دعوت گران نبودند ، اسلام هرگز به آن مناطق نمي رسيد.
بدون شك ، پيروي ازاصول تصوف درامرتربيت وسلوك اثربسياري درنفس قلب آدمي داردوكلام صوفيه دراين باب سيطره اي دارد كه ديگران فاقدآن هستند ليكن همان آميختگي كه به آن اشاره شد ، بسياري ازاين فوايد راازبين مي برد. وظيفه ي مصلحين اين است كه درانديشه ي اصلاح اين طايفه برآيند زيرا اصلاح آنها بسيار سهل وميسر است واستمدادكامل براي آن دارند البته اگربه طورصحيح درجهت آن قرار گيرند . اين كارمستلزم اين است كه تعدادي ازعلماي صالح وعامل وواعظان صادق ومخلص ، خودرا وقف بررسي اينگونه جوامع كنند وازاين ثروت علمي بهره گيرندوآنرا ازهرگونه شائبه اي پاكسازي كنند وسپس اين توده ها رابه طورصحيح رهبري نمايند.
منبع : خاطرات زندگي حسن البنا ، ترجمه ي ايرج كرماني، چاپ ونشردفترنشرفرهنگ اسلامي ، زمستان 1366.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: