بحثی پیرامون اصحاب

24 ژوئیه
«الصحبه»يعني دوستي و معاشرت و رفاقت و مصاحبت با كسي به خاطر خدا و محبت پيامبر خدا (صلي الله عليه و سلم) و«اصحاب»به كساني گفته مي شود كه به خاطر خدا با پيامبر او حضرت محمد (صلي الله عليه و سلم) همنشيني و مجالست داشته اند و از آن بزرگوار چيزهايي شنيده و دين اسلام را از او گرفته و با سنّت او مؤنوس بوده و او را در اجرا و استقرار دين خدا ياري داده و در اين راه با مال و جان در راه خداي متعال جهاد و مبارزه كرده اند.
منهج و برنامه پيامبر بر پايه ارتباط و همراهي وهم رزمي با او و براساس تبعيّت و محبّت وصداقت و اخلاص بنا شده است.
«صحابي» از ديدگاهي محدثين:
ابن كثير گويد:«هر كس پيامبر (صلي الله عليه و سلم) را در حالي كه نسبت به او مسلمان بوده ديده باشد(در حالت مسلماني پيامبر را ديده باشد)،اگر چه همراهي و مجالستش با آن حضرت زياد نبوده باشد و هر چند از او چيزي را روايت نكرده باشد،«صحابي»است
واين تعريف قول جمهور علمايان خلف و سلف است.
از ديدگاه بخاري و ابوزرعه و كساني كه اسماء صحابي را نوشته اند،مجرد رؤيت پيامبر (صلي الله عليه و سلم) بر «صحابي» بودن فرد كافي است.
قاضي ابوبكر باقلاني مي گويد:«هيچ اختلافي نزد اهل لغت مبني بر مشتق بودن كلمه ي«صحابي»از كلمه ي«الصحبه»نيست و اين كلمه به كسي اطلاق مي شود كه با ديگري، كم يا زياد،همنشين و همراه بوده باشد؛مثلاً گفته مي شود:صحبه شهراً و يوماً و ساعهً.يعني با او يك ماه و يك روز و لحظه اي همنشين و همراه شد.بنابراين و بر اساس لغت،هر كسي،اگر چه لحظه اي،با پيامبر (صلي الله عليه و سلم) همنشين و همراه بوده باشد،صحابي است و به او «صحابي»گفته مي شود.
تعداد اصحاب و آنان كه احوالشان به ما رسيده است
بسياري از افراد پيامبر(صلي الله عليه و سلم) را ديده و با او همراه و همنشين بوده و در اين مجالست سخنان و پندها و موعظه هايي از او شنيده و بر اساس منهج او تربيت يافته اند.تعداد چنين افرادي بيش از صدهزار،مرد و زن،مي باشند.
ابوزرعه رازي(رحمة الله عليه)گويد:«پيامبر خدا (صلي الله عليه و سلم) وفات فرمود در حالي كه تعداد كساني كه او را ديده و از او سخناني شنيده اند[و زير نظر او تربيت يافته اند]بيش از صد هزار،زن و مرد،بوده اند.همه آن ها يا به صورت مستقيم يا غير مستقيم از آن حضرت حديث روايت كرده اند
در«تبوك»سي يا چهل يا هفتاد هزار صحابي حاضر بوده و در حجه الوداع تا جايي كه چشم كار مي كرد،از تمام جوانب،صحابي ديده مي شد.امام شافعي(رحمة الله عليه)مي فرمايد:«سي هزار صحابي در مدينه و سي هزار صحابي خارج از مدينه وجود داشتند.»
از معاذ(رضي الله عنه)روايت است كه تعداد اصحاب سي هزار نفر بوده اند.
اما اصحابي كه نام و خبرشان به ما رسيده است تعدادشان به اين شماره نمي رسد.
در«الاصابه في تمييز الصحابه»تعداد دوازد هزار و دويست و هفتاد وهفت نفر ذكر شده اند.
نزد حاكم تعداد راويان حديث چهار هزار صحابه و نزد ذهبي دو هزار و در مُسند امام احمد هفتصد و هشتاد نفر بوده اند.
بر اساس آنچه ميمني گفته است،راويان احاديث صحيح مسلم و بخاري به بيش از دويست و بيست و هشت مرد و زن نمي رسد.
ابن حجر عسقلاني علت گمنام بودن و عدم ذكر بسياري از اصحاب را اعرابي (باديه نشين) بودن آن ها دانسته است و اين در حالي است كه بيشتر آن ها در حجه الوداع حاضر بوده اند. علت ديگر اين كه در آن زمان به چيزي غير از تدوين قرآن و بعد از آن تدوين سنت پيامبر(صلي الله عليه و سلم) اهتمام داده نمي شد.
در آن زمان كسي مسؤل جمع آوري نام هاي اصحاب نبوده است،دليل اين امر همان حديث كعب بن مالك (رضي الله عنه)در غزوه تبوك است[كه ذكر شد
صفات و ويژگي هاي اصحاب پيامبر (صلي الله عليه و سلم) در قرآن
قرآن مملوّ از ذكر فضل و اخلاق و ادب والا و شجاعت و صداقت و علوّ مقام و مكانت آن بزرگواران(رضي الله عنه)است.
به نمونه هايي در اين خصوص اشاره مي كنيم:
1. خداوند درباره اهداف والا و پاكي درونشان مي فرمايد:« لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ».«اين اموال برای فقيران مهاجرانی است كه از خانه و كاشانه و اموال خود بيرون رانده شدند در حالی كه فضل الهی و رضای او را می‏طلبند و خدا و رسولش را ياری می‏كنند و آن ها راستگويانند».(حشر/8)
2. خداوند متعال درباره صداقت و استقامت و ثبات اصحاب(رضي الله عنه)بر حق و ايمان و آراسته بودنشان بر اخلاق برجسته مي فرمايد:« مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا».«در ميان مؤمنان مردانی هستند كه بر سر عهدی كه با خدا بستند صادقانه ايستاده‏اند،بعضی پيمان خود را به آخر بردند (و در راه او شربت شهادت نوشيدند)، و بعضی ديگر در انتظارند و هرگز تغيير و تبديلی در عهد و پيمان خود ندادند».(احزاب/23)
3. خداوند متعال درباره وضعيت آن ها و صفات و ويژگيهايشان در مواقع مختلفي كه برايشان پيش مي آمد و استقامت و پايداري بر اعتقادي كه داشتند، چنين مي فرمايد:
الف) در جنگ «احزاب» آن ها را به صداقت در عهد و پيمان توصيف مي كند: «صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ» «بر سر عهدی كه با خدا بستند صادقانه ايستاده‏اند».(احزاب/23)
ب)در جنگ«اُحد» از تقصير و كوتاهي به وجود آمده از طرف برخي از آنان گذشت مي كند: «إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْاْ مِنكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُواْ وَلَقَدْ عَفَا اللّهُ عَنْهُمْ».« كسانی كه در روز روبرو شدن دو جمعيت با يكديگر (در جنگ احد)فرار كردند،شيطان آن ها را بر اثر بعضی از گناهانی كه مرتكب شده بودند، به لغزش انداخت و خداوند آن ها را بخشيد.خداوند، آمرزنده و بردبار است».(آل عمران /155)
ج)در «حُنين»بزرگواري آن ها را اينچنين بيان مي فرمايد:« ثُمَّ أَنَزلَ اللّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ ».« سپس خداوند سكينه خود را بر پيامبرش و بر مؤمنان نازل كرد; و لشكرهايی فرستاد كه شما نمی‏ديديد; و كافران را مجازات كرد، و اين است جزای كافران».(توبه /26)
د)در«تبوك»منّتش را بر آن ها در پذيرش توبه به خاطر تبعيت از پيامبر(صلي الله عليه و سلم) در موقعيت هاي حساس ياد آور مي شود و مي فرمايد:« لَقَد تَّابَ الله عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِن بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ ».«مسلماً خداوند رحمت خود را شامل حال پيامبر و مهاجران و انصار، كه در زمان عسرت و شدت (در جنگ تبوك) از او پيروی كردند، نمود;بعد از آن كه نزديك بود دلهای گروهی از آن ها، از حق منحرف شود (و از ميدان جنگ بازگردند)،سپس خدا توبه آن ها را پذيرفت،كه او نسبت به آنان مهربان و رحيم است».(توبه/117)
4. آن ها را با صفت ايثار و فداكاري توصيف مي كند و مي فرمايد:« وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ ».«و در دل خود نيازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‏كنند و آن ها را بر خود مقدم می‏دارند هر چند خودشان بسيار نيازمند باشند».(حشر/9)اين آيه به انصار اختصاص دارد و مهاجرين نيز چنين توصيف شده اند:« مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ ».«محمد (صلي الله عليه و سلم) فرستاده خداست و كسانی كه با او هستند در برابر كفّار سرسخت و شديد و در ميان خود مهربانند».(فتح/29)
در مورد ايثار و فداكاري انصار و در تبيين آيه مذكور(حشر/9)و شأن نزول آن داستاني آورده اند كه ذكرش خالي از لطف نيست:
از ابي هريره (رضي الله عنه)روايت است كه فرمود: مردي نزد رسول خدا (صلي الله عليه و سلم) آمد و عرض كرد:من فردي فقير و بينوا هستم.پيامبر(صلي الله عليه و سلم)فردي را نزد يكي از همسرانش فرستاد[تا برايش غذايي بياورد].همسرش در جواب فرمود:به خدايي كه تو را به حقّ مبعوث كرده است،در خانه چيزي جز آب نداريم.سپس نزد همسر ديگرش فرستاد،او نيز همان جمله همسر قبلش را تكرار كرد.تا اين كه همه همسران پيامبر (صلي الله عليه و سلم)تمام شدند و همه جوابي غير از اين نداشتند كه: سوگند به خدايي كه تو را به حق مبعوث كرده است چيزي جز آب نداريم.پيامبر(صلي الله عليه و سلم)فرمود:خدا به كسي رحم كند كه امشب مهماني را پذيرا باشد. مردي از انصار بلند شد و گفت:اي رسول خدا!من اين مهمان را    مي پذيرم. پس مهمان با او رفت.وقتي به خانه رسيدند مرد به زنش گفت:آيا چيزي براي خوردن داريم؟ زن در جواب گفت:تنها مقداري غذا كه آن را براي فرزندانم آماده كرده ام.مرد گفت:وقتي مهمان وارد شد چراغ را خاموش كن و چنان وانمود كن كه ما غذا خورده ايم[و بچه ها را سرگرم كن].مهمان آمد و همه نشستند و زن همان كاري را كه همسرش گفته بود انجام داد و فرزندانش را نيز سرگرم كرد تا اين كه خوابيدند،پس غذا را آورد و آن را نزد مهمان گذاشت و مهمان شروع به خوردن غذا كرد.
وقتي صبح شد پيامبر(صلي الله عليه و سلم)فرمود:«قد عجب اللهُ مِن صَنيعكما بضيفكما الليله».«خداوند از كار ديشب شما كه نسبت به مهمانتان انجام داديد بسيار خوشحال شد».پس اين آيه نازل شد:« وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ» «و در دل خود نيازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‏كنند و آن ها را بر خود مقدم می‏دارند هر چند خودشان بسيار نيازمند باشند».(حشر/9)
در اين خصوص از حضرت عايشه (رضي الله عنه)نيز نقل است كه:« فقيري از او چيزي خواست در حالي كه او روزه بود و در منزلش چيزي جز يك قرص نان وجود نداشت.به خدمتكارش فرمود:آن قرص نان را به او بدهد.خدمتكار گفت:چيزي نداريم كه با آن افطار كني؟فرمود آن را به او بده.خدمتكار مي گويد: قرص نان را به فقير دادم.وقتي غروب شد.مرد غريبي يا[شك راوي]يكي از همسايگان غذايي از گوشت گوسفند برايمان آورد.حضرت عايشه مرا صدا زد و فرمود:از اين بخور.اين غذا بهتر از قرص ناني است كه به فقير دادي
اين نتيجه كار خدا پسندانه اي است كه انسان انجام مي دهد و سود چيزي است كه در راه خدا مي بخشد.
به راستي خداوند شتاب مي كند براي عِوض دادن و هرگز در اين راه كم نمي آورد و هرگز كمتر از مال بخشيده شده عِوض نمي دهد بلكه بيشتر از آن را مي بخشد و اين در حالي است كه اگر كسي چيزي را گم كند يا از دست بدهد[در بسياري از مواقع]گم شده اش را نمي يابد.حضرت عايشه(رضي الله عنه) با كاري كه انجام داد جزو كساني قرار مي گيرد كه خداوند آن ها را مي ستايد،زيرا با وجود احتياج شديدي كه به قرص نان موجود در خانه داشت اما ديگري را بر آن محتاج تر ديد و او را بر استفاده از آن بر خود ترجيح داد.
به راستي كسي كه چنين كند از بخل شديد نفسش در امان خواهد بود و به راستي بعد از آن به رستگاري حقيقي دست خواهد يافت و به راستي:«آنان رستگارانند.
5. خداوند متعال در برخي از آيات به طور مستقيم نام اين ايثارگران را ذكر مي كند، همچون زيد(رضي الله عنه)در اين آيه:« فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِّنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا».«هنگامی كه زيد نيازش را از آن زن به سرآورد (و از او جدا شد)، ما او را به همسری تو درآورديم».(احزاب/37)
6. در برخي از آيات به طور غير مستقيم و به صورت كنايه،برخي از اصحاب را توصيف مي كند:
ايثارگراني همچون:
– ابوبكر صديق(رضي الله عنه):« وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى.الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى.وَمَا لِأَحَدٍ عِندَهُ مِن نِّعْمَةٍ تُجْزَى.إِلَّا ابْتِغَاء وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى.وَلَسَوْفَ يَرْضَى ».«و بزودی با تقواترين مردم از آن دور داشته می‏شود.همان كس كه مال خود را (در راه خدا) می‏بخشد تا پاك شود.و هيچ كس را نزد او حق نعمتی نيست تا بخواهد (به اين وسيله) او را جزا دهد.بلكه تنها هدفش جلب رضای پروردگار بزرگ اوست.و بزودی راضی و خشنود می‏شود».(ليل21-17)و:«وَالَّذِي جَاء بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ».« اما كسی كه سخن راست بياورد و كسی كه آن را تصديق كند، آنان پرهيزگارانند».(زمر/33)و:« إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللّهَ مَعَنَا ».«اگر او را ياری نكنيد،خداوند او را ياری كرد(و در مشكلترين ساعات، او را تنها نگذاشت)آن هنگام كه كافران او را (از مكه) بيرون كردند،در حالی كه دومين نفر بود(و يك نفر بيشتر همراه نداشت)در آن هنگام كه آن دو در غار بودند، و او به همراه خود می‏گفت:غم مخور، خدا با ماست».(توبه/40)
– علي ابن ابي طالب(رضي الله عنه):« وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا.إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاء وَلَا شُكُورًا.إِنَّا نَخَافُ مِن رَّبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا».«و غذای (خود) را با اين كه به آن علاقه (و نياز) دارند، به مسكين‏ و يتيم و اسير می‏دهند.(و می‏گويند:) ما شما را بخاطر خدا اطعام می‏كنيم، و هيچ پاداش و سپاسی از شما نمی‏خواهيم.ما از پروردگارمان خائفيم در آن روزی كه عبوس و سخت است».(انسان10-8 )
– صهيب رومي(رضي الله عنه) [يا علي بن ابي طالب] (رضي الله عنه):« وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ».«بعضی از مردم (با ايمان و فداكار)،جان خود را به خاطر خشنودی خدا می‏فروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است».(بقره/207)
7. از جمله كساني كه در قرآن مدح شده و با نيكي از آنان ياد شده است،مهاجرين مي باشند.خداوند درباره آنان مي فرمايد:« لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ».«اين اموال برای فقيران مهاجرانی است كه از خانه و كاشانه و اموال خود بيرون رانده شدند در حالی كه فضل الهی و رضای او را می‏طلبند و خدا و رسولش را ياری می‏كنند و آن ها راستگويانند».(حشر/8)
و بعد از مهاجرين،از انصار نيز يادي مي شود و آن ها نيز با صفات نيك اينچنين وصف مي شوند:«وَالَّذِينَ تَبَوَّؤُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».«و برای كسانی است كه در اين سرا (سرزمين مدينه) و در سرای ايمان پيش از مهاجران مسكن گزيدند و كسانی را كه به سويشان هجرت كنند دوست می‏دارند، و در دل خود نيازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‏كنند و آن ها را بر خود مقدم می‏دارند هر چند خودشان بسيار نيازمند باشند،[همانا] كسانی كه از بخل و حرص نفس خويش باز داشته شده‏اند رستگارانند».(حشر/9)
صفات و ويژگي هاي اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم)در تورات و انجيل
اصحاب پيامبر (صلي الله عليه و سلم) در كتاب هاي آسماني گذشته چون تورات و انجيل با اوصافي بهتر از آنچه انسان مؤمن با آن توصيف مي شود،وصف شده اند.
اوصاف آنان چنين آمده است:آنان افرادي هستند كه نسبت به كفّار بسيار شديد و نسبت به هم بسيار مهربانند.آنان كساني هستند كه در بارگاه ملكوتي خداوند بسيار اهل ركوع و سجود هستند.آنان كساني هستند كه فضل و كرم و رضايت و خشنودي خداوند را مي جويند و در چهره هايشان اثر سجده نمايان است.
به راستي تمامي اين صفات در اصحاب پيامبر (صلي الله عليه و سلم)وجود داشتند: «مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا».«محمد (صلي الله عليه و سلم) فرستاده خداست و كسانی كه با او هستند در برابر كفّار سرسخت و شديد و در ميان خود مهربانند.پيوسته آن ها را در حال ركوع و سجود می‏بينی در حالی كه همواره فضل خدا و رضای او را می‏طلبند.نشانه آن ها در صورتشان از اثر سجده نمايان است.اين توصيف آنان در تورات است.اما توصيف ايشان در انجيل اين است كه آن ها همانند زراعتی كه جوانه‏های خود را خارج ساخته، سپس به تقويت آن پرداخته تا محكم شده و بر پای خود ايستاده است و بقدری نمو و رشد كرده كه زارعان را به شگفتی وامی‏دارد.اين برای آن است كه كافران را به خشم آورد (ولی) كسانی از آن ها را كه ايمان آورده و كارهای شايسته‏ انجام داده‏اند،خداوند وعده آمرزش و اجر عظيمی داده است».(فتح/29)
از صفات ديگر آن ها كه در تورات و انجيل مذكور است اين كه آنان پيامبر خدا(صلي الله عليه و سلم)را بسيار محترم مي شمارند و او را بسيار بزرگ مي دانند پس او را ياري مي دهند و از او و تعاليم و راه و روش و احكام و آموزه هاي كتابي كه بر او نازل شده،تبعيت مي كنند.پس خداوند به خاطر اين تبعيت،آنان را به رحمت و مغفرت و خير دنيا و آخرت وعده مي دهد.خداوند در اين زمينه مي فرمايد:« وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَـاةَ وَالَّذِينَ هُم بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ.الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَآئِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلاَلَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».« و رحمتم همه چيز را فراگرفته و آن را برای آن ها كه تقوا پيشه كنند و زكات را بپردازند و آن هايي كه به آيات ما ايمان می‏آورند، مقرر خواهم داشت.همآن ها كه از فرستاده (خدا)،پيامبر«امی‏» پيروی می‏كنند، پيامبری كه صفاتش را، در تورات و انجيلی كه نزدشان است،می‏يابند،آن ها را به معروف دستور می‏دهد، و از منكر باز ميدارد،چيزهاي پاك را برای آن ها حلال می‏شمرد، و ناپاكي ها را تحريم می كند و بارهای سنگين و زنجيرهايی را كه بر آن ها بود[از دوش و گردنشان] بر می‏دارد، پس كسانی كه به او ايمان آوردند، و حمايت و ياريش كردند، و از نوری كه با او نازل شده پيروی نمودند، آنان رستگارانند».(اعراف/157-156)
اصحاب و برتري درجات آن ها نسبت به هم
خداوند متعال در قرآن از عدالت و فضل و مقام و منزلت والاي اصحاب ياد كرده و خشنوديش را نسبت به آن ها بيان فرموده است.بعد از قرآن ذكر اين عدالت و فضل و منزلت در سنّت پاك و مطهر پيامبر بزرگوار(صلي الله عليه و سلم)آمده است.
به نمونه هايي از اين آيات و احاديث اشاره مي كنيم:
1. خداوند مي فرمايد:« وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ».«پيشگامان نخستين از مهاجرين و انصار، و كسانی كه به نيكی از آن ها پيروی كردند، خداوند از آن ها خشنود گشت، و آن ها (نيز) از او خشنود شدند و باغهايی از بهشت برای آنان فراهم ساخته، كه نهرها از زير درختانش جاری است; جاودانه در آن خواهند ماند و اين است پيروزی بزرگ».(توبه/100)
خداوند متعال از سابقين نخستين از مهاجرين و انصار وكساني كه به نيكي از آن ها تبعيت كرده اند خشنود و راضي شده و اين را اعلان فرموده است.
همانا بندگان مخلص خدا مشمول رضوان و مغفرت بي منتهاي پروردگار هستند و اين فرموده خداوند تاكيدي است بر اين مطلب:« فَإِن تَرْضَوْاْ عَنْهُمْ فَإِنَّ اللّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ ».«خداوند (هرگز) از جمعيت فاسقان راضی نخواهد شد».(توبه/96)
2. خداوند متعال مي فرمايد:« لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا».«خداوند از مؤمنان – هنگامی كه در زير آن درخت با تو بيعت كردند- راضی و خشنود شد،خدا آنچه را در درون دلهايشان (از ايمان و صداقت) نهفته بود می‏دانست از اين رو آرامش را بر دلهايشان نازل كرد و پيروزی نزديكی بعنوان پاداش نصيب آن ها فرمود».(فتح/18)
اگر چه درجات اصحاب در فضل و برتري نسبت به هم متفاوت است اما اين تفاوت هرگز منجر به تجريح و طعن و عيب گرفتن بر هيچ يك از آنان نمي شود و هرگز بهانه اي در اين خصوص نخواهد بود. با وجود تثبيت فضل و منزلت همه آن ها نسبت به غير خود،برتري و فضل آناني كه در ايمان بر بقيه سبقت گرفته اند بيشتر است.سابقين نخستين از مهاجرين و انصار و كساني كه به نيكي از آنان تبعيت كردند در فضل و برتري سرآمد سايرين هستند.
آنان كه قبل از فتح مكّه انفاق جان و مال كردند و در راه خدا مبارزه و جهاد نمودند،مقامشان والاتر از آناني است كه بعد از فتح مكّه انفاق و مبارزه كردند،هر چند به همه آنان وعده نيك و مغفرت خداوند داده شده است:«لَا يَسْتَوِي مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُوْلَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ الَّذِينَ أَنفَقُوا مِن بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ».«كسانی كه قبل از فتح(فتح مكه)انفاق كردند و جنگيدند،با كسانی كه پس از فتح انفاق كردند،يكسان نيستند.آن ها بلند مقام تر از كسانی هستند كه بعد از فتح انفاق نمودند و جهاد كردند و خداوند به هر دو وعده نيك داده و خدا به آنچه انجام می‏دهيد آگاه است».(حديد/10)
اصحاب«بدر»به خاطر جهاد و سبقت در اسلام و ايمانشان نسبت به ديگران فضل و برتري دارند:« وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّهُ بِبَدْرٍ وَأَنتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ».« خداوند شما را در «بدر» ياری كرد (و بر دشمنان پيروز ساخت)در حالی كه شما (نسبت به آن ها)، ناتوان بوديد.پس،از خدا بپرهيزيد،تا شكر نعمت او را بجا آورده باشيد». (آل عمران/123)
پيامبر (صلي الله عليه و سلم)در مورد اصحاب بدر مي فرمايد:«و ما يدريك لعل الله أن يكون قد اطلع علي أهل بدر فقال:إعملوا ما شئتم فقد غفرت لكم».«تو چه مي داني شايد خداوند بر اهل بدر آگاه بوده است كه فرموده است:انجام دهيد آنچه مي خواهيد چرا كه شما را بخشيدم»(يعني خدا قطعاً بر اهل بدر آگاه بوده است كه خطاب به آن ها فرموده است
اصحاب«بيعت رضوان»نيز در فضل وبرتري بر غير خود پيشي گرفته اند.خداوند در مورد آن ها مي فرمايد:« لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا ».«خداوند از مؤمنان – هنگامی كه در زير آن درخت با تو بيعت كردند- راضی و خشنود شد.خدا آنچه را در درون دلهايشان (از ايمان و صداقت) نهفته بود می‏دانست، از اين رو آرامش را بر دلهايشان نازل كرد و پيروزی نزديكی بعنوان پاداش نصيب آن ها فرمود».(فتح/18)
اصول تعامل با اصحاب(رضي الله عنه)
وظيفه آيندگان نسبت به اصحاب همان چيزي است كه خداوند فرموده است:«وَ الَّذِينَ جَاؤُوا مِن بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ».«(همچنين) كسانی كه بعد از آن ها( بعد از مهاجران و انصار)آمدند و می‏گويند:«پروردگارا! ما و برادرانمان را كه در ايمان بر ما پيشی گرفتند بيامرز، و در دلهايمان حسد و كينه‏ای نسبت به مؤمنان قرار مده.پروردگارا، تو مهربان و رحيمی».(حشر/10)
سعد بن ابي وقاص(رضي الله عنه)در مورد اين آيه فرمود:«مردم داراي سه درجه هستند،دو درجه از آن ها تمام شده و يك درجه مانده است.بر شماست كه سعي و تلاش كنيد از اين مقام و موقعيت استفاده كنيد و خود را مشمول اين درجه كنيد و سپس اين آيه را قرائت فرمود:«لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ …».(حشر/8) سپس فرمود:يكي از اين درجات درجه مهاجرين است كه تمام شد.سپس اين آيه را قرائت فرمود:«وَالَّذِينَ تَبَوَّؤُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ …».(حشر/9)و گفت:يكي ديگر از اين درجات درجه انصار است كه آن هم تمام شد.سپس ادامه داد و آيه بعدي را قرائت فرمود:«وَالَّذِينَ جَاؤُوا مِن بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ».(حشر/10) و گفت:اين منزلت و مقام تا قيام قيامت باقي است،پس سعي كنيد جزء اين افراد باشيد.
واجب آيندگان نسبت به سلف صالح خود همان چيزي است كه سعد ابن ابي وقاص به آن اشاره كرد.خوشا به تابعين كه اين آيه شامل حالشان شد و خداوند از امام شاطبي راضي باد آنگاه كه در منظومه ي«حرز الاماني»چنين سرود:
«جزي الله بالخيرات عنا أئمه لنا نقلوا القرآن عذباً و سلسلاً»
«خداوند پاداش و جزاي نيك به امامان پيش از ما بدهد كه قرآن را سليس و روان براي ما نقل كردند»
و امام سخاوي(رحمة الله عليه)در شرح اين بيت چه زيبا فرمود:«چنين دعايي وظيفه آيندگان براي گذشتگان است.چنين دعايي فضل و بزرگي آنان را به ياد مي آورد و دليل بر محبّت آن هاست زيرا دعا نتيجه و ثمره محبّت است.روزي فردي از پيامبر(صلي الله عليه و سلم)در مورد وقوع قيامت پرسيد.پيامبر(صلي الله عليه و سلم)در جواب فرمود:براي آن روز چه آماده كرده اي؟جواب داد:[اي رسول خدا!]نماز و روزه و صدقات زيادي آماده نكرده ام امّا خدا و رسول خدا را بسيار دوست دارم (محبت خدا و رسول خدا را آماده كرده ام).پيامبر(صلي الله عليه و سلم) فرمود:«المرء مع من أحب».«هر كس با محبوبش است(محشور خواهد شد
خداوند در آيه: «و الذين جاءوا من بعدهم…».(حشر/10) به پيامبرش(صلي الله عليه و سلم) امر مي كند كه جواب نيكي را با دعا پاسخ دهد و او را اينچنين تربيت     مي كند. راستي چه معروف و چه كار نيكي بهتر و بزرگ تر از اين كه علمايان ما دين را به ما رسانده اند.آن ها شبانه روز تلاش كردند ومال و جانشان را در راه حفظ شريعت خدا و دفاع از كتاب خدا و ابطال باطل و نابودي گمراهان تقديم كردند تا اين دين بدون تحريف و تبديل و سالم به دست ما برسد،هر چند خداوند خود نورش را به انجام خواهد رساند و اين وعده ايست خلاف ناپذير.
اين علما بودند كه هر مسئله مشكلي را براي ما توضيح دادند و شرح كردند و با اين كار راه را بر مبتدعان و منحرفان تنگ كردند.و اين را پيامبر(صلي الله عليه و سلم) شهادت مي دهد آنگاه كه مي فرمايد:«در ميان آيندگان كساني هستند كه از اين دين محافظت مي كنند و آن را به ديگران انتقال مي دهند و با اين كار مانع تحريف آن و تعدي مفسدان به آن مي شوند
صاحب«التحرير و التنوير» در تفسير اين آيه(حشر/10) ضمن اين كه رعايت ادب نسبت به كساني كه بعد از مهاجرين و انصار آمده اند را يك واجب مي داند،چنين مي گويد:«اين ها از خداوند خواستند كه دلهايشان را نسبت به مهاجرين و انصار از غل و حسد و كينه پاك گرداند.زيرا آن ها ياران پيامبر(صلي الله عليه و سلم) بودند و برخي با هجرت و برخي با نصرت بر ديگران برتري داده شده اند.خداوند براي كساني كه بعد از آن ها آمده اند و از اجر و پاداش و مقام و منزلت هجرت و نصرت برخوردار نبوده اند،مقام و منزلت دعا براي مهاجرين و انصار و طلب مغفرت براي آنان و قرار دادن محبّت آن ها در دلهايشان و زدودن بغض و كينه نسبت به آن ها را وسيله اي براي بهرمند شدن از اجر و پاداش مهاجرين و انصار قرار داده است[تا با اين كار در صف گذشتگان صالح قرار گيرند. ]
اين آيه اشاره ايست بر اين كه بر مسلمانان است كه گذشتگان صالح خود را به نيكي ياد كنند و محبّت مهاجرين و انصار را در دل داشته باشند و آن ها را با احترام ياد كرده و بزرگ بشمارند.
امام مالك(رحمة الله عليه)گويد:«هر كس نسبت به يكي از اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم) بغض و كينه داشته باشد هرگز در فيء مسلمانان حقي ندارد سپس اين آيه را تلاوت فرمود:«و الذين جاءوا من بعدهم..».(حشر/10)
اما در مورد آنچه بين حضرت عايشه و حضرت علي(رضي الله عنه) و بين حضرت علي و معاويه درگرفت بايد گفت:هر دو طرف درگير نيتي جز ياري دادن و نصرت حق (دين خدا) نداشته اند.بنابراين هيچ بهانه اي براي تعدي به شخصيت آن ها نيست.آنچه در اين زمينه برما واجب است سكوت و عدم زنده كردن و شعله ور نمودن اين درگيريهاست،اگر چه وجود آن درگيريها و اختلافات باعث مكدر شدن روابط آن بزرگان و تألم خاطر آن ها شد اما هرگز جايز نيست آيندگان كه جزو هيچكدام از گروهاي درگير نبوده و اصلاً شاهد ماجرا نبوده اند دخالت كرده و اظهار نظر كنند و حكم بر عليه گروهي و به نفع گروه مقابل صادر كنند.انجام چنين كاري جز حماقت و تعصب جاهلانه نيست و نخواهد بود و چيزي جز ضربه زدن به پيكر امّت محمدي در پي نخواهد داشت
يكي از نمونه هاي بسيار زيبا در تعامل با اصحاب و تابعين آن ها،همان چيزي است كه از يحيي بن حارث ذماري نقل شده است.ايشان مي گويد:«به واثله بن اسقع برخورد كردم.به او گفتم با اين دستت با پيامبر(صلي الله عليه و سلم)بيعت كردي؟گفت:بله.گفتم:اين دستت را به من بده تا آن را ببوسم.او دستش را به سوي من دراز كرد من هم آن را بوسيدم.
از نمونه هاي بسيار جالبي كه دال بر بزرگي اصحاب دارد،استجابت دعاي آن بزرگواران است.
از عقبه بن نافع مهري(رضي الله عنه)وارد است كه وقتي خواست حدود قيروان را مشخص مي كند به جنگل پر از درخت نگاه كرد و خطاب به يارانش گفت:مي خواهم اينجا را حدود قرار دهم تا سواران دشمن نتوانند ضربه اي به شهر بزنند،زيرا اينجا وسط اين سرزمين است.سپس دستور دادكه پايگاهي در آنجا بسازند. عرض كردند:اينجا جنگلي است كه حيوانات درنده زيادي دارد و ما از جان خود بيمناكيم.عقبه مستجاب دعا بود.در ميان لشكرش اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم) را جمع كرد.تعداد اصحاب به هجده نفر رسيد. سپس رو به جنگل كرد و گفت:اي حشرات و اي درندگان! بدانيد كه ما اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم)هستيم، پس از اينجا برويد زيرا ما مي خواهيم اينجا بمانيم.از اين به بعد هر كدام از شما را يافتيم مي كشيم.
در آن روز مردم چيز عجيبي ديدند.آن ها درندگان و مارهاي گزنده و سمي را ديدند كه گروه گروه كوچ مي كنند و آنجا را ترك مي كنند.همين امر باعث شد كه بسياري از بوميان مسلمان شوند و به مدت چهل سال در آنجا كسي نه ماري ديد و نه عقربي مشاهده كرد.
وقتي عقبه بن نافع(رضي الله عنه)دانشگاه قيروان را تاسيس كرد برخي از لشكريانش را جمع كرد و در شهر دوري زد و اين دعاي مشهورش راخواند:«خدايا اين دانشگاه را پر از علم و فقه گردان و عمرش را طولاني كن و هميشه آن را آباد نگه دار و اسلام را به وسيله آن عزّت ببخش و آن را از ظلم و چپاول و تجاوز ظالمين محفوظ دار».
مسلمانان هميشه ديگران را به متخلّق شدن به اخلاق پيامبر(صلي الله عليه و سلم)و اين كه گذشتگانشان را با نيكي ياد كنند و هرگز نسبت به آن ها سوظن نداشته باشند، توصيه مي كنند.اين همان چيزي است كه پيامبر(صلي الله عليه و سلم) مسلمانان را به آن توصيه مي فرمود:«اذكروا محاسن موتاكم و كفوا عن مساويهم».«نيكي هاي مردگانتان را بازگو كنيد و از بديهايشان و ذكر آن ها خوداري كنيد.
حديثي كه حضرت عايشه(رضي الله عنه)روايت مي كند تاييدي است بر حديث قبل.ايشان مي گويند:پيامبر(صلي الله عليه و سلم) فرمود:«لا تسبوا الأموات فإنهم قد أفضوا إلي ما قدموا».«هرگز به مردگان دشنام ندهيد زيرا آن ها به سوي آنچه انجام داده اند و پيش از خود فرستاده اند رفته اند(و جزاي آن را دريافت خواهند كرد.
از ابن عباس(رضي الله عنه)چنين روايت است:«مردي از انصار دشنامي به پدر عباس داد و با اين كار او را عصباني كرد.عباس ضربه اي به او زد.قوم دشنام دهنده جمع شده و خطاب به عباس گفتند:به خدا سوگند تو را خواهيم زد.پس دست به صلاح شدند.اين خبر به پيامبر(صلي الله عليه و سلم) رسيد.پيامبر(صلي الله عليه و سلم) به مسجد آمد و بالاي منبر رفت و فرمود:اي مردم كدام يك از اهل زمين نزد خدا محترم تر و گرامي ترين است؟جواب دادند:تو اي رسول خدا.پيامبر(صلي الله عليه و سلم) فرمود:عباس عموي من است و من برادر زاده او هستم.پس هرگز با دشنام دادن به مردگانتان زندگانتان را اذيت ندهيد.طرف دعوا نزد پيامبر(صلي الله عليه و سلم) آمدند و گفتند:اي رسول خدا! از خشمت به خدا پناه مي بريم.
وقتي كه وضعيت دشنام دادن و طعنه زدن به كساني كه قبل از اسلام بوده و  مرده اند اينچنين است كه بيان شد،وضعيت طعنه زدن و ناسزا گفتن به اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم)چگونه خواهد بود؟
وقتي پيامبر(صلي الله عليه و سلم)از يكي از يارانش به خاطر ناسزا گفتن به همراه ديگرش ناراحت مي شود،همانطور كه در مورد عبدالرحمن بن عوف و خالد بن وليد پيش آمد،پس حال و وضعيت گروهي كه بعد از اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم)آمده و هيچ بهره اي از صحبت و همنشيني با او(صلي الله عليه و سلم)نداشته اند و به ياران پيامبر دشنام مي دهند و آن ها را لعن مي كنند،چگونه خواهد بود؟اينجاست كه معني اين كلام زيباي پيامبر(صلي الله عليه و سلم)را درك مي كنيم كه فرمود:«إذ ذكر أصحابي فأمسكوا».«هرگاه به بدي يادي از ياران من شد شما سكوت اختيار كنيد.
حداقل حقّي كه اصحاب بر گردن ما دارند اين است كه هميشه از فضايل و بزرگيشان ياد كنيم و از درگيري ها و اختلافات و جنگهايي كه بين آن ها رخ داده است سخني نگوييم.هر كس چنين نكند به راستي كوته فكر است و هرگز اصحاب را نشناخته است.در اين خصوص اين را نيز بايد گفت:آنچه از اصحاب صادر شده و اشتباه بوده است اجتهادي بيش نبوده و اين اجتهاد در نهايت اخلاص و براي نصر و ياري حق و دين خدا انجام گرفته است.كسي كه زبان به ناسزاگويي اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم)و سلف صالح مي گشايد بايد بر خود بترسد كه از صراط مستقيم منحرف شود و بر اوست كه قيامت و دادگاه خداوند را به ياد بياورد و اين آيه را تلاوت كند:«وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا».«و (در آن روز) همه چهره‏ها در برابر خداوند حی قيوم، خاضع می‏شود و مايوس (و زيانكار) است آن كه بار ستمی بر دوش دارد».(طه/111).
در قديم و عصر حاضر نيز تعصبات حزبي و مذهبي،در مورد آنچه بيان شد،چه زشت عمل كرده و مي كنند و برخي از مسايل اجتهادي را به ميدان جنگ و نبرد عليه يكديگر تبديل كرده اند و حق را تنها در چيزي مي بينند كه خود بر آنند و هرگز نه تنها حقي را براي مخالفانشان قايل نيستند عذر آن ها را نيز نمي پذيرند،بلكه هميشه تلاش مي كنند با روشهاي حزبي،ديگران و مخالفنشان را بكوبند و آن ها را تحقير كنند و نكات ضعفشان را بزرگ جلوه دهند.
آنچه بيان شد تاكيدي بر اين مطلب است كه عدالت اصحاب يك امر مسلّم است اگر چه از برخي اشتباهاتي روي داده باشد.ويژگي منحصر به فرد آن ها همراه و همنشين بودن با پيامبر است،مقام و منزلتي كه خداوند به هركس كه بخواهد مي بخشد.
جامع ترين وصيّت و سفارش
مسلمانان شايسته است نسبت به همه اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم)به ويژه اهل بدر و بيعت رضوان و سابقين نخستين از مهاجرين و انصار كه شُرف صحبت و همنشيني با پيامبر(صلي الله عليه و سلم)نصيب حالشان شده و خداوند از آن ها راضي شده است،حسن ظن داشته و آنگونه كه شايسته آن هاست مؤدبانه با ياد و نامشان برخورد شود و جز به نيكي و با بهترين الفاظ ذكري از آن ها نشود و اگر رأي و نظر يكي از آن ها با رأي و نظر ديگري موافق نبود هرگز جايز نيست مورد طعن قرار گيرند و شخصيّت آن ها و پيروانشان زير سؤال برود،تا با دلي پاك و قلبي سليم پروردگار حكيم را ملاقات كنيم و به رحمت او اميدوار باشيم و سرانجامي نيك داشته باشيم.
خاتمه
يقين به عدالت و فضل و برتري اصحاب يكي از نشانه هاي ايمان به پيامبر خداست،همانطور كه طعن در عدالت اصحاب يكي از نشانه هاي نفاقي است كه باب فتنه و آشوب در دين را خواهد گشود و ترس خروج از دايره آن مي رود.
آيات قرآن و احاديث پيامبر(صلي الله عليه و سلم)و حيات پر خير و بركت آن بزرگواران(رضي الله عنه)شاهداني بر فضل و برتري اصحاب نسبت به سايرين هستند.امّا در مورد اختلافات و درگيري هايي كه بين آن بزرگواران اتفاق افتاده است و مورخان،علي رغم تعصبات و تعلقات مذهبي و جريانات سياسي كه داشته اند، آن ها را بيان كرده اند و بسياري از آن ها نيز درست نمي باشد،بايد گفت:آنچه بر ماست اين است كه نسبت به همه آن بزرگواران حسن ظن داشته باشيم و آن ها را از باب اجتهاد و رأي بدانيم كه مغفرت شامل حال كساني خواهد بود كه در اين اجتهاد به خطا رفته باشند.
اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم)كساني بوده اند كه روزشان را با روزه و شبهايشان را با بيداري و قيام به سربرده اند،و اين چيزي است كه قرآن بر آن شهادت       مي دهد و چه شهادتي بالاتر از شهادت قرآن:« كَانُوا قَلِيلًا مِّنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ.وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ».«آن ها كمی از شب را می‏خوابيدند.و در سحرگاهان استغفار می‏كردند».(ذاريات/18-17)
و آن ها را توصيف مي كند و چه توصيفي بالاتر و زيباتر از توصيف قرآني:«هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ».«او اهل تقوا و اهل آمرزش است».(مدثر/56)
شما را به خدا بپرهيزيد،شما را به خدا بپرهيزيد از اين كه نسبت به اصحاب پيامبر(صلي الله عليه و سلم) دچار تعرض شويد زيرا چنين امري منجر به ايجاد فتنه  مي شود و سرانجام و عواقب ناگواري در پي خواهد داشت و پناه به خدا از اين كه انسان مشمول چنين آيه اي شود:« فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ».«پس آنان كه فرمان او را مخالفت می‏كنند، بايد بترسند از اين كه فتنه‏ای دامنشان را بگيرد، يا عذابی دردناك به آن ها برسد».(نور/63)
منبع : اصلاح وب

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: